Κατά την μυθολογία, η διαμάχη μεταξύ του Ποσειδώνα και της Αθηνάς για το όνομα της πόλης του Κέκροπα
(της Αθήνας, όπως αργότερα ονομάστηκε), οδήγησε τον Ποσειδώνα με ένα δυνατό χτύπημα με την τρίαινά του να δημιουργήσει
μια μικρή λίμνη, ενώ η Αθηνά φύτεψε την πρώτη ήμερη καλλιεργούμενη ελιά στον άγονο βράχο η οποία γέμισε με καρπούς.
Οι Αθηναίοι διάλεξαν την ελιά, έδωσαν στην πόλη τους το όνομα της θεότητας και ενώ στερούνταν το νερό ευδοκίμησαν
λόγω του ευλογημένου καρπού της ιερής ελιάς. Από αυτή την πρώτη ιερή ελιά δημιουργήθηκαν οι πρώτοι αθηναϊκοί ελαιώνες.
Τα δέντρα αυτά τα ονόμασαν Μορίες (από το μόριο-κομμάτι) αφού όλα προερχόντουσαν από μεταφυτεύσεις.
Το ελαιόλαδο των ιερών αυτών ελαίων, δίνονταν ως έπαθλο στους νικητές των Παναθηναίων.
Η σημασία της ελιάς για την Αθήνα ήταν τόσο μεγάλη που οι Αθηναίοι στα νομίσματά τους απεικόνιζαν την Αθηνά
με ένα στεφάνι ελιάς στο κράνος της καθώς και έναν αμφορέα με ελαιόλαδο ή κλαδί ελιάς.
Οι πρώτες εκθλίψεις ελαιόλαδου γίνονταν στον ληνεώνα (αρχαίο πέτρινο λιοτρίβι),
στον οποίο υπήρχαν τοποθετημένες δύο μεγάλες περιστρεφόμενες πέτρες όπου
πολτοποιούνταν οι ελιές. Η περιστροφή των πετρών αυτών γίνονταν χειροκίνητα
και πολύ αργότερα μηχανικά. Μετά την πολτοποίηση, το λάδι έπεφτε ανακατεμένο
με νερό από το αλώνι σε μια ειδική γούρνα. Ο διαχωρισμός γινόταν από το πάνω μέρος,
αφού το νερό στεκόταν στο βάθος. Το πρώτο λάδι το ονόμαζαν «δάκρυ» και χρησιμοποιούνταν ως γιατρικό!
Για τον Έλληνα η ελιά δεν έχει μόνο οικονομική σημασία που καθορίζει τον παραγωγικό χάρτη αρκετών περιοχών
από τα μινωικά χρόνια έως σήμερα. Είναι σύμβολο μακροβιότητας και σταθερότητας. Το σύμβολο του μόχθου,
της υπομονής και της αντοχής στις κακουχίες. Μα πάνω από όλα το ιερό δέντρο, αφού το προϊόν της
μεταφέρει την θεία Χάρη στον βαπτιζόμενο Χριστιανό.
Μια άλλη παράδοση αναφέρει πως ο Ηρακλής,
μόλις τελείωσε τους άθλους του από τη Βόρεια Βαλκανική,
έφερε από τις σκιερές όχθες του Ίστρου (Δούναβης)
ένα βλαστάρι αγριελιάς το οποίο και φύτεψε στην Ολυμπία.
Αυτό φανερώνει καταρχήν πως οι Έλληνες ήρθαν σε επαφή
με αγριελιές και όχι με ήμερες ελιές και εν συνεχεία πως
οι αγριελιές εκτείνονταν αρκετά βορειότερα απ’ότι σήμερα.
Η ύπαρξη αγριελιών τόσο βόρεια και τόσο μακριά από τη
ζεστή θάλασσα του Αιγαίου πελάγους, ήταν εντυπωσιακό
για τους Αρχαίους Έλληνες. Με τα κλαδιά την αγριελιάς αυτής
στεφάνωναν τους Ολυμπιονίκες στην Αρχαία Ελλάδα
σαν σύμβολο ειρήνης πάνω απ’όλα, σοφίας, ειρήνης,
ευημερίας, μετάνοιας και γονιμότητας.
Οι αθλητές αλείφονταν με λάδι πριν τους αγώνες διότι πίστευαν
πως έτσι θα αποδώσουν καλύτερα και θα κατακτήσουν
το έπαθλο της νίκης. Προς τιμή αυτής της σχέσης του Ηρακλή
με την πρώτη αγριελιά, τη ρωμαϊκή περίοδο, υπήρχε στο νησί
της Δήλου και ένας ναός με άγαλμα αφιερωμένος στον
(Hercules Olivarius).Η ελιά αναμφίβολα είναι
σύμβολο - θεμέλιο των πολιτισμών της Μεσογείου.
Στον μύθο αυτό πιθανότατα μαρτυρούνται δύο γεγονότα:
Καταρχήν πως η εξημέρωση της ελιάς έγινε στην Ελλάδα
και κατ’επέκταση πως η εξημέρωση έγινε από τους ίδιους τους Έλληνες.
